Anton van der Lee was verrast.”Voor zo’n volle zaal heb ik nog nooit gestaan, ‘t is maar dat ik zoveel ervaring heb, anders zou ik er nog zenuwachtig van worden ook”. Inderdaad de heer Van der Lee bleef onverstoorbaar en overlaadde de ruim honderd aanwezigen met zijn

feitenkennis over de turfvaart naar Den Bosch in de vroege middeleeuwen tot en met de Tachtigjarige Oorlog. Natuurlijk hebben we wel wat kunnen onthouden, maar belangrijker, nu hebben we een beeld hoe het er toen aan toeging. En dat blijft hangen.
Door het afgraven van het veen voor de zwarte turf, de beste overigens, is het slagenland-schap ontstaan. De restanten van de turf werden gemengd met de ondergrond, waardoor de grond nu geschikt was voor grasland. Voor de turfwinning is het van belang dat het water afgevoerd wordt. Dat veroorzaakte vaak verdroging van de grond met als gevolg het ontstaan van de Loonse en Drunense Duinen. Kortom, de turfwinning heeft nogal wat invloed op het landschap gehad.

witte kasteeltjeDe afvoer van turf uit onze streken maakte vervoer over water noodzakelijk. De turfvaart in de richting Den Bosch kwam er dan ook. Pauwels van Haestrecht, de heer van Loon op Zand, had zijn Donjon bij de afslag naar Udenhout, echter er is niets meer van zijn kasteel terug te vinden. Het Witte Kasteeltje in Loon op Zand is van veel later datum. Hij begon in 1397, met toestemming van de hertogin van Brabant met het graven van de vaart. De ontstaansgeschiedenis ging gepaard met moord, doodslag en terechtstellingen, o.a. bij het Galgenwiel. Een twintigtal jaren later kwam het vervoer met platbodems op gang. Met het plaat-sen van stuwen werd getracht de waterstand op peil te houden en de wateraanvoer te ga-randeren. Maar helaas, dat lukte niet altijd. Uitvoerig vertelde Anton van der Lee over de conflicten, die steeds opnieuw de kop opstaken en die vaak escaleerden met als gevolg stagnatie in het vervoer. Naast de hoge adellijke heren in Brabant en Holland eisten ook de bestuurders van de stadjes en dorpen langs de vaart hun deel. Tol heffen dus en ladingaf-dracht eisen. Sabotage was het meest gebruikte drukmiddel. Iedereen wilde wel een graantje meepikken bij de toch wel lucratieve turfvaart.
Maar waar lag die turfvaart naar Den Bosch nu eigenlijk? Er is immers nauwelijks meer iets van terug te vinden.Vast staat dat het begin in de omgeving van De Moer lag. Dan door Loon op Zand, het Vaartskwartier (Kaatsheuvel, de Vaartstraat, het Hoekske) langs het Galgenwiel (Plantloon), Baardwijk, achter Drunen langs naar de Kuykse Verlaat, de Bosschesloot en bij Engelen via de Dieze naar Den Bosch.
Voor Sprang werd voor de aansluiting op de turfvaart naar Den Bosch een eigen vaart ge-graven. Naast het vervoer richting Den Berg en Dordrecht was er nu ook vervoer naar Den Bosch mogelijk. Daar in Sprang konden ze nu mooi van ‘twee walletjes’ eten.
En de turfschippers? Daar waren er toen veel van in onze contreien en ze werden ‘Brabers’ genoemd. Ook nu nog. Alleen al in Loon op Zand - Kaatsheuvel zijn er nog een twintigtal van met die achternaam. Nazaten dus van de turfschippers van weleer.