De Loonsche turfvaart; veen en turf in een veranderend landschap

Op dinsdag 23 oktober 2018 organiseert de heemkundevereniging ‘Sprang-Capelle’ haar vierde lezing van het jaar. De lezing wordt gehouden in de grote zaal van het Zalencentrum Zidewinde, Julianalaan 1 in Sprang-Capelle en begint om 20.00 uur.

Lauran Toorians uit Loon op Zand verzorgt deze lezing. Hij studeerde geschiedenis in Leiden. Zijn hoofdvakken waren middeleeuwse geschiedenis en Keltische taalkunde. Lauran is vooral bekend van het boek ‘Zandloper’. In dat boek beschrijft hij het landschap en de geschiedenis van het Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen en omgeving. Dat boek zou iedereen die woont en leeft in de buurt van de Loonse en Drunense Duinen gelezen moeten hebben. Of minstens een keer doorbladeren om te weten te komen waar de naam Capelle of Sprang of Waalwijk vandaan komt.

turfvaartMaar vanavond gaat het over veen en turf en hoe dat op de bestemde plek terecht kwam.
Tegenwoordig hebben we het regelmatig over oliesjeiks maar rond 1400 hadden we in onze streek een echte turfbaron. Net als bij een oliesjeik werd er veel geld verdiend aan brandstof. De turfbaron is beter bekend als Paulus van Haestrecht en woonde op het Witte Kasteel in Loon op Zand. En die Paulus had de financiële wind in de zeilen.
Want grote delen van de Langstraat en ook een uitgestrekt gebied tussen Kaatsheuvel, Dongen en De Moer was tot ver in de middeleeuwen bedekt met een dikke laag veen. In de Langstraat werd dit veen al vanaf de twaalfde of dertiende eeuw ontgonnen en omgezet in landbouwgrond dat later hooiland werd. Ook werd er turf gestoken. In het veen ten zuiden van de Zuidhollandsedijk in Sprang-Capelle werd vanaf de late veertiende eeuw turf gewonnen.
In 1396 begon de heer van Loon op Zand met de aanleg van een turfvaart vanuit zijn gebied naar de Dieze bij 's-Hertogenbosch. Daarover kon de turf met boten worden afgevoerd om in de stad als brandstof te dienen. Dit proces ging door tot halverwege de zeventiende eeuw en bracht Loon op Zand grote rijkdom.
Wat heeft deze grootschalige turfwinning betekend voor het landschap? Zijn de gevolgen daarvan nog in het huidige landschap te zien?
Er zijn verschillen met de veenontginning in Sprang-Capelle en elders in de Langstraat. Die verschillen worden op die avond verder toegelicht.

De lezing is gratis voor de leden van de heemkundevereniging.
Niet-leden en niet-donateurs betalen € 4,00; graag aan de ingang van de zaal te betalen aan onze penningmeester.